Özellikle büyümüş yangınların başlıca sebebinin duman tahliye sistemin eksikliği olduğu bilinmektedir. Dışarı tahliye edilemeyen duman, hem yanma olayını yayarak içerideki sıcaklığı yükseltmekte, hem de itfaiye müdahalelerini güçleştirmektedir. Duman tahliye sistemi olmayan yapılarda, özellikle itfaiye müdahalesinin çoğu zaman güçleşerek can ve mal kayıpları artmaktadır.

Duman tahliye ünitelerinin duman yüküne ve yangın riskine göre birbirine olan açıklıkları, kaç ünite kullanılacağı gibi teknik detaylar dikkate alınarak Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve yönetmelikte belirtilmeyen detaylar için TS EN 12101 (Duman ve Isı Kontrol Sistemleri), DIN 18232 (Smoke and Heat Control Systems) ve NFPA 92 (Standard for Smoke Control Systems) standartlarına göre duman tahliye sistemi tasarımı, hesapları ve projelendirmesi yapılması gerekmektedir.  Sistemin sağlıklı ve güvenilir bir şekilde çalışabilmesi için bu hesapların uzman kişiler tarafından yapılıp, sahada deneyimli personeller tarafından uygulanması gereklidir.

Resmi Gazetenin 19.12.2007 gün ve 26735 sayılı sayısında yayınlanan “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” gereği binada bulunanlara zarar vermeyecek, panik çıkmasını önleyecek ve binanın emniyetli bir şekilde boşaltılmasını sağlayacak güvenli bir ortamı oluşturacak basınçlandırma, havalandırma ve duman tahliye tesisatlarının dizayn edilmesi, tasarlanması, tesis edilmesi ve çalışır durumda tutulması zorunludur. Duman tahliye sistemleri ilgili kriterler, yönetmelik Madde 85, 86, 87 ve 88’de belirtilmiştir.  Bu maddelere göre;

• Kurulması gereken basınçlandırma, havalandırma ve duman tahliye tesisatının yerleştirilmesi ve kullanılacak teçhizatın cinsi ve miktarı, binanın kullanım sınıfına, tehlike sınıfına, binada bulunanların hareket kabiliyetine ve binada bulunan yangın önleme sistemlerinin özelliklerine göre belirlenir.
• Kurulması gereken basınçlandırma, havalandırma ve duman tahliye tesisatının yerleştirilmesi ve kullanılacak teçhizatın cinsi ve miktarı, binanın kullanım sınıfına, tehlike sınıfına, binada bulunanların hareket kabiliyetine ve binada bulunan yangın önleme sistemlerinin özelliklerine göre belirlenir.
• Her türlü basınçlandırma, havalandırma ve duman tahliye tesisatının, ilgili yönetmeliklere ve standartlara uygun olarak tasarlanması, tesis edilmesi ve işletilmesi gerekir.
• Bu Yönetmelikte öngörülen her türlü sistemin, cihazın ve ekipmanın, montaj ve işletme süresince performans ve çalışma sürekliliği sağlanacak şekilde kabul testinin yapılması, periyodik kontrol, test ve bakıma tabi tutulması gerekir. Binalarda kurulacak basınçlandırma, havalandırma ve duman tahliye tesisatı da binanın yangın sorumlusunun gözetiminde test ve bakıma tabi tutulur.
• Duman tahliyesinde kullanılacak fanların ve basınçlandırma fanlarının besleme kablolarının yangına en az 60 dakika dayanıklı olması ve jeneratörden beslenecek şekilde tesis edilmesi gerekir.
• Doğal duman tahliyesi yapılabilecek yerlerde duman çekiş bacaları, duman kesicileri ve duman bölmeleri kullanılır. Mekanik duman kontrol sistemleri olarak iklimlendirme sistemleri özel düzenlemeler yapılarak kullanılır veya ayrı mekanik havalandırma veya duman kontrol sistemleri kurulur.
• Duman tahliye ağızları, daima açık olabileceği gibi, yangın sırasında otomatik olarak veya el ile kolaylıkla açılabilen mekanik düzenler ile de çalıştırılabilir. Bu tür mekanizmaların sürekli bakım suretiyle işler durumda tutulması mecburidir.
• Mekanik duman kontrol sistemleri için tesis edilen havalandırma ve tahliye kanallarının çelik, alüminyum ve benzeri malzemeden yapılmış olması gerekir.
• Kanal kaplama malzemesinin, en azından zor alevlenici malzemeden olması gerekir.
• Aynı hava santrali ile birden fazla yangın kompartımanının havalandırılması veya iklimlendirilmesi yapılıyor ise, yangın kompartımanları arası geçişlerde, üfleme ve emiş kanallarında yangın damperi kullanılması gerekir.
• Basınçlandırma sisteminin kanallarında yangın damperi kullanılmaz.
• Duman kontrol sistemi uzaktan el ile kumanda edilerek veya yangın algılama ve uyarı sistemi tarafından otomatik olarak devreye sokulabilir.
• Yapı yüksekliği 51.50 m’nin üzerinde olan binaların hol ve koridor gibi ortak alanlarında duman kontrol sistemi yapılması mecburîdir.
• Dizel pompa ve acil durum jeneratörünü çalıştırabilmek için mekanik havalandırmanın gerekli olduğu yerlerde, bu bölümlerin duman tahliye sistemlerinin; diğer bölümlere hizmet veren sistemlerden bağımsız olarak dizayn edilmesi, havanın doğrudan dışardan ve herhangi bir egzoz çıkış noktasından en az 5 m uzaktan alınması ve mahallin egzoz çıkışının da doğrudan dışarıya ve herhangi bir hava giriş noktasından en az 5 m uzağa atılması gerekir.
• Toplam alanı 2000 m2’yi aşan kazan dairelerinde, kapalı otopark alanlarında ve bodrum katlardaki depolarda mekanik duman tahliye sistemi yapılması mecburidir. Duman tahliye sisteminin, binanın diğer bölümlerine hizmet veren sistemlerden bağımsız olması ve saatte en az 10 defa hava değişimi sağlaması gerekir.
• Un, tahıl, kepek, nişasta ve şeker gibi parlayıcı organik tozlar meydana getiren maddelerin işlendiği, imal veya depo edildiği yerlerde, bu maddelerin tozlarının toplanmasını önleyecek özel havalandırma tertibatı yapılması mecburidir. Bu yerlerde soba, ocak ve benzeri açık ateş kaynağı bulundurulması ve tedbir alınmaksızın kaynak yapılması yasaktır.
• Doğalgaz, LPG veya tehlikeli maddeler ile çalışılan yerlerde fanların ve havalandırma motorlarının patlama ve kıvılcım güvenlikli (ex-proof) olması gerekir. Kablo ve pano tesisatlarının da kıvılcım güvenlikli olması şarttır.
  
  

“Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” gereği basınçlandırma sistemleri ilgili kriterler, yönetmelik Madde 89’da belirtilmiştir.  Bu maddelere göre;

• Konutlar hariç olmak üzere, bütün binalarda, merdiven kovasının yüksekliği 30,50 m’den fazla ise, kaçış merdivenlerinin basınçlandırılması gerekir. Bodrum kata ve üst katlara hizmet veren kaçış merdiveni aynı yuvada olsa bile, zemin seviyesinde, yangına 120 dakika dayanıklı ve duman sızdırmaz bir duvar ile ayrılmış ve ayrı çıkış düzenlenmiş ise, merdiven yuvası için üst katların yüksekliği esas alınır.
• Bodrum kat sayısı 4’den fazla olan binalarda bodrum kata hizmet veren kaçış merdivenleri basınçlandırılır.
• Yapı yüksekliği 51,50 m’den yüksek olan konutların kaçış merdivenlerinin basınçlandırılması şarttır.
• Yangın anında acil durum asansör kuyularının yangın etkisi altında kalmaması için acil durum asansörü kuyularının basınçlandırılması gerekir.
• Basınçlandırma sistemi çalıştığı zaman, bütün kapılar kapalı iken basınçlandırılan merdiven yuvası ile bina kullanım alanları arasındaki basınç farkının en az 50 Pa olması şarttır. Açık kapı durumu için basınç farkı en az 15 Pa olması gerekir.
• Basınçlandırma sisteminin yangın güvenlik holüne de yapılması hâlinde, merdiven tarafındaki basıncın yangın güvenlik holü tarafındaki basınçtan daha yüksek olacak şekilde bir basınç dağılımı oluşturulması gerekir.
• Hem basınçlı havanın ve hem de otomatik kapı kapatıcının kapı üzerinde yarattığı kuvveti yenerek kapıyı açmak için kapı koluna uygulanması gereken kuvvetin 110 Newtonu geçmemesi gerekir.
• Yangına müdahale sırasında basınçlandırma sisteminin, açık bir kapıdan basınçlandırılmış alana duman girişini engelleyecek yeterlilikte hava hızını sağlayabilmesi gerekir. Hava hızı, birbirini takip eden iki katın kapılarının ve dışarı tahliye kapısının tam olarak açık olması hâli için sağlanır. Ortalama hız büyüklüğünün her bir kapının tam açık hâli için en az 1 m/s olması gerekir.
• En az 2 iç kapının ve 1 dışarıya tahliye kapısının açık olacağı düşünülerek, diğer kapalı kapılardaki sızıntı alanları da ilave edilerek dizayn yapılır ve bina kat sayısına göre açık iç kapı sayısı artırılır.
• Basınçlandırma havası miktarının, sızıntı alanlarından çevreye olan hava akışlarını karşılayacak mertebede olması gerekir.
• Merdiven içerisinde meydana gelebilecek olan aşırı basınç artışlarını bertaraf etmek üzere, aşırı basınç damperi ve frekans kontrollü fan gibi sistemlerin yapılması gerekir.
• Basınçlandırma havasının doğrudan dışardan alınması ve egzoz çıkış noktalarından en az 5 m uzakta olması gerekir. Yüksekliği 25 m’den fazla olan kapalı merdivenlerin basınçlandırılmasında, birden fazla noktadan üfleme yapılır. İki noktadan üfleme yapılması hâlinde, üfleme yapılan noktalar arasındaki yüksekliğin en az merdiven yüksekliğinin yarısı kadar olması şarttır. Yapı yüksekliği 51,50 m’den fazla olan binalarda, her katta veya en çok her üç katta bir üfleme yapılması gerekir.
• Basınçlandırma fanının dışardan hava emişine algılayıcı konulur; duman algılanması hâlinde, fan otomatik olarak durdurulur.
• Basınçlandırma sisteminin yangın algılama ve uyarı sistemi tarafından otomatik olarak çalıştırılması gerekir.
• Basınçlandırma fanını el ile çalıştırıp durdurabilmek için, bir açma kapatma anahtarının bulunması gerekir.
• Kaçış merdivenlerinde basınçlandırma yapılmamış ise, merdiven bölümünde açılabilir pencerenin veya merdivenin üzerinde devamlı havalandırmayı sağlayacak tepe penceresinin bulunması şarttır.
  
  

Sistemin Çalışma İlkeleri

Duman Tahliye Sistemleri, duman tahliye kapakları, bu kapağın ucunda bulunan aktivasyon elemanları, kasalar, algılama sistemi, manuel başlatma şalteri ve basınçlı hava tesisatları elemanlarından oluşmaktadır.

Yangın anında, duman tahliye kapaklarının aktivasyonu 3 şekilde olabilmektedir. Manuel başlatma şalteriyle (karbondioksit dolu pnömatik silindirler ile mekanik olarak), algılama sistemlerinden alınan sinyallerle veya duman tahliye kapaklarında bulunan ısıya duyarlı Bulb Thermal Actuator (BTA) elemanlarının ısı etkisiyle otomatik aktive olabilmektedir. Dolayısıyla herhangi bir yangın anında, ilgili zona ait duman tahliye kapakları açılmakta ve içeride birikmiş duman yapı dışarısına tahliye edilmektedir.

Manuel başlatma şalterleriyle aktive olan duman tahliye sistemleri, uygun sayıda gruplara ayrılmaktadır. Grup sayısı kadar olan manuel başlatma şalteri, bina içerinde uygun ve kolay ulaşılabilen konumlara yerleştirilmekte ve duman tahliye kapakları arasında bakır borulama yapılmaktadır. Manuel başlatma şalterinin bağlı bulunduğu gruptaki bütün duman tahliye kapaklarını açabilecek hacimde CO2 tüpü seçilmesi gerekmektedir, Yangın anında bina içerisindeki yetkili kişi tarafından manuel başlatma şalterinde bulunan kol çekilerek, sistem tetiklenebilmektedir.

Duman tahliye sistemleri binadaki mevcut yangın algılama sistemine entegre edilerek, bina içerisine yerleştirilmiş olan dedektörler ile birlikte kullanılabilmektedir. Yangın anında, algılama sisteminden sinyal alarak insan müdahalesi gerektirmeden otomatik olarak açılmaktadır. İstenilen yangın senaryosuna uyulabilecek şekilde otomasyon yapılarak sistemler farklı şekilde çalıştırılabilmektedirler. İsteğe bağlı olarak 24V veya 220V ile çalışan motorlar kullanılarak, kapaklar motorun piston boyu kadar açılmaktadır.

Duman tahliye kapaklarının ısıya duyarlı Bulb Thermal Actuator (BTA) aktivasyonu, tesiste bulunan sprinkler sisteminden daha sonra devreye girerek aktive olması gerekmektedir. Bunun nedenle, ilgili duman tahliye kapaklarının açılma sıcaklıkları, sprinkler başlıklarının patlama sıcaklıklarından daha yüksek derecede seçilmektedir. Elektrik enerjisine ihtiyaç duymadan termomekanik olarak yangın durumunda ortaya çıkan yüksek ısı ile cam tüpü patlamaktadır. Bunun soncunda sistem CO2 gazının basıncı ile açılmaktadır. Sistem aktive sonra, manuel olarak eski konumuna getirilerek, tüplerin yenisi ile değiştirilmesiyle sistem tekrardan kullanılabilmektedir.

Sistemin Çeşitleri

Duman tahliye sistemlerinin başlıca çeşitleri;

• Duman Tahliye Kapakları
  • Tek Kanatlı Duman Tahliye Kapakları
  • Çift Kanatlı Duman Tahliye Kapakları
  • Panjur Tip (Louver) Duman Tahliye Kapakları
  • Kubbe Formlu Duman Tahliye Kapakları
• Duman Tahliye Jet Fanları
• Duman ve Yangın Damperleri
  
  

Sistemin Uygulama Alanları

• Atriumlar
• Konferans Salonları
• Lobby ve Resepsiyon Alanları 
• Oteller
• Müzeler
• Alışveriş Merkezleri
• Yüksek Katlı Binalar
• İş Merkezleri
• Ticaret Merkezleri
• Kamu Binaları
• İdari Binalar
• Üniversiteler
• Eğitim Kurumları
• Öğrenci Yurtları
• Hastaneler
• Havaalanları
• Hangarlar 
• Tren İstasyonları
• Askeri Kurumlar
• Gemiler
• Endüstriyel Tesisler 
• Depolar 

Duman Tahliye Sistemlerinin 6 ya da 12 aylık periyodlar ile mutlaka bakımlarının yaptırılması gerekmektedir. Yangının söndürülmesi ve acil durumlarda sistemlerin sağlıklı olarak manuel ve/veya otomatik bir şekilde çalışabilmesi için, kurum ve kuruluşların duman tahliye söndürme sistemlerinin bakımlarını yaptırmaları öncelikle insanların korunması ve sistemin koruması açısından zorunludur. 

Ontek Yangın ve Güvenlik Teknolojileri olarak, profesyonel ekibimizle tesislerinizdeki duman zonlarına hapsolan dumanın, yatay yönde daha fazla yayılmadan bina veya kapalı alanın dışına hızla atılmasını sağlayan Duman Kontrol ve Tahliye Sistemlerinin projelendirilmesini, malzeme teminini, montajını, devreye almasını ve bakım faaliyetlerini uluslararası normlara bağlı kalarak uygulayıp, siz değerli iş ortaklarımızın yangından korunmasına yardımcı olmaktayız. Hizmetlerimiz hakkında daha detaylı bilgi almak veya projeniz için bize ulaşmak için lütfen iletişim bilgilerimizi kullanın. Size yardımcı olmaktan mutluluk duyarız.